Binnen- en buitenboordmotoren zijn tegenwoordig bijna allemaal watergekoeld. De impeller is dan één van de belangrijkste onderdelen. Deze bevindt zich in het waterpomphuis. Het vaarwater wordt door de impeller rondgepompt om de motor te voorzien van koelwater. Een belangrijk onderdeel dus die tijdens onderhoudsbeurten zeker niet vergeten mag worden. 

Hoewel een impeller op papier meerdere jaren mee zou moeten gaan, zien we in de praktijk dat deze vaak al eerder vangen moet worden. Vaak door slijtage. Een kapotte impeller komt altijd ongelegen, dus bestel je een nieuwe, bestel er dan altijd een reserve bij inclusief pakking. 

Een impeller vervangen is gelukkig vrij simpel en prima zelf te doen. In deze online handleiding willen we je kort laten zien hoe je dit zelf kunt doen en waar je op moet letten bij het monteren. 

Welke impeller heb ik nodig? 

Voordat je kunt beginnen aan de montage, heb je natuurlijk eerst een nieuwe impeller nodig. Je komt online een hele hoop tegen, maar welke is geschikt voor jouw motor? Om hierachter te komen kun je het beste kijken naar het merk, model en serienummer van je buiten- of binnenboordmotor. 

Hieronder nemen we kort door wat de beste manieren zijn: 

• Zoeken op motorgegevens: je kunt met je motorgegevens vaak de juiste impeller voor jouw motor achterhalen als je zoekt met het merk, het serienummer en/of het modelnummer

• Het onderdeelnummer (OEM-nummer) opzoeken: Als je de handleiding (manual) of een onderdelentekening (exploded view) van jouw motor opzoekt, vind je het originele onderdeelnummer (OEM-nummer). Met dit nummer kun je direct een originele impeller bestellen, of een universeel/vervangend merk bestellen. 

• De oude impeller opmeten: heb je de oude impeller al gedomenteerd en heb je geen andere gegevens? Dan kun je simpel weg de oude impeller ook opmeten. Let hierbij op de buitendiameter, binnendiameter, hoogte/breedte en Type asverbinding

Een impeller vervangen bij een buitenboordmotor

We beginnen met een stappenplan voor een buitenboordmotor. Vuistregel voor vervanging hier is: eens per jaar of om de 100 vaaruren. Het vervangen duurt doorgaans 1 tot 2 uur. 

Wat heb je nodig? 

• Nieuwe impeller (of een complete waterpomp-revisieset inclusief pakkingen en rvs-plaat)

• Gereedschap: Doppenset, steeksleutels, schroevendraaiers en een waterpomptang

• Smeermiddelen: Waterbestendig vet (maritiem vet of vaseline)

• Optioneel: Een bakje om bouten in te bewaren en een nieuwe splitpen voor de schakelstang (indien van toepassing)

Stap 1: De motor veilig maken

Haal de bougiekabels van de bougies. Heeft de motor een elektrische start, koppel dan ook de accu los. Zo kan de motor niet aanslaan als je later aan de schroef of het vliegwiel draait.

Stap 2: De schakelstang loskoppelen

Bij veel motoren moet je eerst de schakelstang losmaken voordat je het staartstuk kunt demonteren. Deze stang regelt vooruit, vrij en achteruit.

• Zet de motor in de vrij of in de vooruit, afhankelijk van het merk. Onthoud in welke stand hij staat. Bij het terugplaatsen moet hij weer in dezelfde stand staan.

• Zoek de koppeling van de schakelstang. Deze zit vaak halverwege de schacht achter een rubberen dopje of net boven het staartstuk.

• Draai de koppelmoer los of verwijder de borgpen om de stang te splitsen.

Stap 3: Het staartstuk demonteren

Het staartstuk zit met meerdere bouten vast aan de onderkant van de schacht.

• Markeer de stand van het trimvlak (de zinkanode vlak boven de schroef) met een stift. Onder dit trimvlak zit vaak een verstopte bout. Demonteer de anode daarom eerst.

• Draai de bouten kruislings los.

• Ondersteun het staartstuk goed terwijl je de laatste bouten losdraait.

• Trek het staartstuk voorzichtig recht naar beneden los. De aandrijfas komt mee naar buiten. De koelwaterbuis blijft bij de meeste motoren in de schacht zitten en schuift uit de rubberen doorvoer van het pomphuis.

Stap 4: Het waterpomphuis openen

De waterpomp zit bovenop het losgenomen staartstuk, op de plek waar de aandrijfas naar binnen gaat.

• Draai de 4 bouten van het kunststof of rvs waterpomphuis los.

• Schuif het pomphuis omhoog over de aandrijfas. Pas op dat je de rvs-binnenbus in het pomphuis niet beschadigt.

• Je ziet nu de oude impeller zitten.

Stap 5: De oude impeller verwijderen

• Schuif de oude impeller omhoog van de as af.

• Let op de draairichting. Kijk goed hoe de schoepen van de oude impeller gebogen staan. De nieuwe moet er in dezelfde richting in.

• Pas op voor de spie (woodruff key). Dit is het kleine halvemaanvormige metalen plaatje in de as dat ervoor zorgt dat de impeller meedraait. Haal de spie van de as zonder hem kwijt te raken en maak de as goed schoon.

Stap 6: Schoonmaken en inspectie

• Verwijder de oude pakkingen en de rvs-slijtplaat onder de impeller.

• Maak de passingen vet- en kalkvrij met een krabber of schuurvlies.

• Controleer de binnenkant van het pomphuis. Zitten er diepe groeven in? Vervang dan het complete pomphuis. Anders bouwt de nieuwe impeller te weinig druk op.

Stap 7: De nieuwe impeller monteren

• Leg de nieuwe pakkingen en de rvs-slijtplaat op hun plek.

• Smeer de aandrijfas en de spiebaan in met een beetje maritiem vet. Plaats de spie terug.

• Smeer de nieuwe impeller en de binnenkant van het pomphuis licht in met glycerine of siliconenvet. Zo loopt de impeller bij de eerste start niet droog. Gebruik geen vaseline of ander middel op aardoliebasis, want dat tast het rubber aan.

• Schuif de nieuwe impeller over de as en lijn de uitsparing precies uit met de spie.

• Schuif het pomphuis over de as naar beneden. Draai tijdens het aandrukken de aandrijfas met de klok mee, van bovenaf gezien. De schoepen buigen dan vanzelf de goede kant op. Dit geldt ook voor motoren met een tegengesteld draaiende schroef, omdat de omkering in het staartstuk zit.

• Draai de bouten van het pomphuis kruislings aan. Niet te hard, want het pomphuis is vaak van kunststof. Houd het aanhaalmoment uit de werkplaatshandleiding aan.

Stap 8: Het staartstuk terugplaatsen

• Smeer de spiebanen (de tandjes) bovenaan de aandrijfas in met vet. Smeer nooit vet op de uiterste bovenkant van de as. De as kan dan axiale druk uitoefenen op de krukas.

• Lijn de rubberen doorvoer in het pomphuis uit met de koelwaterbuis in de schacht.

• Schuif het staartstuk rustig recht omhoog. Vallen de tandjes van de aandrijfas niet direct in de motor, draai dan het vliegwiel met de hand met de klok mee. Staat de motor in de vooruit, dan kun je ook een klein slagje aan de schroef draaien. In de vrij draait de aandrijfas niet mee met de schroef.

• Draai alle bouten van het staartstuk stevig vast. Monteer het trimvlak terug in de gemarkeerde stand.

• Koppel de schakelstang precies zo aan als hij zat. Test of de motor soepel in de vooruit en achteruit schakelt.

• Zet de bougiekabels terug en sluit de accu weer aan.

Stap 9: Testen

• Start de motor nooit zonder koelwater.

• Gebruik een spoelklem (spoeloren) met een tuinslang of zet de staart in een grote bak water. Het waterniveau moet ruim boven het waterpomphuis uitkomen.

• Zet het water aan voordat je de motor start.

• Start de motor en controleer binnen een paar seconden of er een krachtige controlestraal uit de motor komt. Laat de motor stationair draaien en geef geen hoge toeren op spoeloren.

Een impeller vervangen bij een binnenboordmotor

De vervanging bij een binnenboordmotor, zoals een Volvo Penta of Yanmar, is vaak een stuk eenvoudiger en duurt meestal 25 tot 30 minuten. De koelwaterpomp zit direct op of aan het motorblok, dus je hoeft niets aan de aandrijving te demonteren.

Wat heb je nodig? 

• Nieuwe impeller (inclusief nieuwe pakking of O-ring)

• Gereedschap: Kleine steek-/ringwaterpas of schroevendraaier (voor het deksel), een impellertrekker of waterpomptang

• Smeermiddel: De meegeleverde glycerine/vaseline (vaak meegeleverd)

Stap 1: Motor uit en buitenboordkraan dicht 

Zet de motor uit en haal de sleutel uit het contact. Sluit daarna de buitenboordkraan van de koelwatertoevoer. Doe je dit niet, dan stroomt er buitenboordwater de boot in zodra je de pomp opent.

Stap 2: Het pomphuisdeksel openen

• Zoek de koelwaterpomp op het motorblok. Je herkent hem aan de dikke rubberen slangen die erop aansluiten.

• Draai de schroeven van het ronde deksel los. Dit is meestal van messing of rvs.

• Er kan wat restwater uit de pomp lopen. Leg er een doek of bakje onder.

Stap 3: De oude impeller verwijderen en inspecteren

• Kijk eerst of de impeller met een schroefje of borgring in het uiteinde van de as vastzit. Verwijder dat voordat je gaat trekken.

• Trek de oude impeller recht naar voren uit het pomphuis. Gebruik bij voorkeur een impellertrekker of een waterpomptang. Pas op dat je de randen van het pomphuis niet beschadigt.

• Let op de draairichting. Kijk goed in welke richting de schoepen gebogen staan.

• Controleer op missende stukjes. Mis je rubberen stukjes van de oude impeller? Zoek ze dan op in de slang na de pomp en bij de inlaat van de warmtewisselaar. Losse stukjes rubber kunnen later verstoppingen en oververhitting veroorzaken.

• Controleer de binnenkant van het pomphuis en de nok op groeven of slijtage. Bij flinke slijtage vervang je het pomphuis of de nok.

• Haal de oude pakkingresten van het deksel en de pomprand af.

Stap 4: De nieuwe impeller plaatsen

• Smeer de nieuwe impeller en de binnenkant van het pomphuis goed in met glycerine of siliconenvet. Gebruik geen vaseline of ander middel op aardoliebasis, want dat tast het rubber aan.

• Duw de nieuwe impeller in het pomphuis. Draai de impeller tijdens het duwen in de juiste richting zodat de schoepen direct de goede kant op buigen.

• Zorg dat de impeller goed over de spie, de platte zijde of de splines van de as valt. Dit verschilt per pomptype.

• Zat de impeller vast met een schroefje of borgring? Plaats die terug.

Stap 5: Deksel sluiten met een nieuwe pakking

• Plaats de nieuwe pakking of O-ring. Gebruik nooit de oude opnieuw, dan voorkom je lekkage.

• Gebruik geen pakkingkit of dikkere pakking. De dikte bepaalt de speling van de impeller in het pomphuis.

• Draai de schroeven van het deksel kruislings aan zonder te forceren.

Stap 6: Buitenboordkraan openen en testen

• Draai de buitenboordkraan weer open. Vergeet je dit, dan loopt de nieuwe impeller binnen een minuut kapot.

• Start de motor en controleer direct bij de uitlaat of er koelwater naar buiten komt.

• Controleer het pomphuisdeksel in de motorruimte op lekkage.

Heb je vragen of ben je op zoek naar een nieuwe impeller?

Heb je vragen over het plaatsen van je nieuwe impeller, of weet je niet zo goed welke impeller je nodig hebt? Geen probleem! Wij helpen je graag verder met je zoektocht! Je kunt altijd contact met ons opnemen als je ergens niet uitkomt. Zie alle details op onze contactpagina